Genewa: ONZ negocjuje zasady dla „zabójczych robotów” na wojnie

W Genewie trwają rozmowy ONZ o regułach użycia śmiercionośnej broni autonomicznej, potocznie nazywanej „zabójczymi robotami”. Zwolennicy ograniczeń uważają, że to ostatnia dobra okazja, by ustalić zasady, zanim technologia wyprzedzi prawo.
Dlaczego decyzje zapadają właśnie teraz
Konferencja stron Konwencji o zakazie lub ograniczeniu użycia pewnych rodzajów broni konwencjonalnej (CCW) zbiera się tylko raz na pięć lat. Część ekspertów ostrzega, że świat może być zaledwie o miesiące od broni, która sama wybierze cel i sama zdecyduje o zabiciu człowieka.
Systemy wspomagane sztuczną inteligencją były już używane do niszczenia celów w Ukrainie i w Strefie Gazy. Ukraińscy cywile opowiadają, że drony „polują” na nich podczas zakupów czy drogi do szkoły. Na razie jednak takimi urządzeniami wciąż sterują zdalnie ludzie.
O prawnie wiążące przepisy zaapelowały ONZ, Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża i papież. Sekretarz generalny ONZ Antonio Guterres stwierdził, że zgoda na zabijanie przez w pełni autonomiczną broń byłaby „przekroczeniem moralnej czerwonej linii”.
Jakie są główne obawy
Czerwony Krzyż wskazuje przede wszystkim na prawo wojny. Konwencje genewskie zakazują atakowania żołnierzy rannych oraz tych, którzy się poddają. Georgia Haines, doradczyni prawna organizacji, obawia się, że maszyna nie odróżni walczącego od rannego ani od kogoś, kto chce się poddać. Wojna jest chaotyczna, sytuacja zmienia się szybko, a algorytm nie odczytuje kontekstu tak jak człowiek. Według Haines ryzyko błędnego rozpoznania celu jest bardzo wysokie.
Organizacje praw człowieka dodają drugi problem: ta technologia tanieje i łatwiej ją stosować. Im szerzej korzystają z niej armie, tym większe ryzyko, że trafi do grup terrorystycznych albo służb represyjnych reżimów. Teoretycznie rój dronów można zaprogramować tak, by zabijał każdego w czerwonym swetrze, każdego z plakatem albo każdego mówiącego określonym językiem.
Kto chce zakazu, a kto się sprzeciwia
Co najmniej 50 państw, w tym Irlandia, Włochy, Brazylia, Meksyk, Francja i Niemcy, domaga się ścisłego harmonogramu prac nad wiążącymi regułami. Sprzeciw zapowiadają państwa, które same rozwijają i stosują broń częściowo autonomiczną: Stany Zjednoczone, Rosja i Izrael. Waszyngton proponuje pięcioletni plan opracowania wytycznych, ale niewiążących.
Kłopot polega na tym, że rokowania w ramach ONZ dotyczące konkretnych rodzajów broni prowadzi się w drodze konsensusu. Udało się to w 1995 roku, gdy uzgodniono zakaz laserów oślepiających. W innych sprawach porozumienia nie było. W przypadku min lądowych niecierpliwe państwa wyprowadziły rozmowy poza ONZ i stworzyły konwencję ottawską. Teraz możliwy jest kompromis: dłuższy, a nawet otwarty czas negocjacji i reguły, które poszczególne kraje mogłyby przyjąć jako wiążące lub niewiążące. Dyplomaci widzą w tym gwarancję choćby częściowego postępu. Działacze oceniają to gorzej i porównują do odsuwania na później bardzo groźnego problemu.
Co to oznacza dla Polski
Sprawa dotyczy także nas, choć w materiale źródłowym nie ma informacji o stanowisku Polski. Wśród państw domagających się wiążących reguł są członkowie Unii Europejskiej, więc dyskusja może wpłynąć na unijne podejście do tej kwestii. Polska graniczy z Ukrainą, gdzie drony są codziennym elementem wojny, więc debata o ich granicach prawnych i etycznych nie jest u nas tylko teorią.
W praktyce decyzje z Genewy nie zmienią nic z dnia na dzień. Jeśli powstaną wiążące reguły, wpłyną na to, jakiej broni będą mogły używać armie państw, które je przyjmą. Jeśli skończy się na niewiążących wytycznych, wiele zależeć będzie od dobrej woli największych mocarstw wojskowych.
Źródło: NPR – „U.N. talks seek to rein in 'killer robots’ as fears over AI weapons grow”






