Vučić przegrywa wybory w Serbii. Wygrała lista studentów
Aleksandar Vučić, który od ponad dziesięciu lat wpływa na życie polityczne Serbii, przegrał przedterminowe wybory parlamentarne. Wygrał ruch wyrosły z trwających prawie dwa lata protestów studenckich, a frekwencja była najwyższa od ponad trzech dekad. Przywódca rządzącej partii SNS sam przyznał się do porażki.
Co pokazały wyniki
Według próbki głosów lista Vučicia może liczyć na 105 mandatów w 250-osobowym parlamencie. Studencka Lista ma zdobyć od 135 do 140 miejsc, czyli własną większość. Vučić powiedział zwolennikom: „Jest jasne, że przegraliśmy te wybory”.
Wybory ogłosił po rezygnacji, na którą zdecydował się we wrześniu pod presją protestów. Formalnie jego kadencja prezydenta miała trwać do 2027 roku. Urząd prezydenta w Serbii jest w konstytucji ograniczony, ale Vučić utrzymywał decydujący wpływ na własną partię i politykę państwa.
Od tragedii w Nowym Sadzie do list wyborczych
Ruch zaczął się po katastrofie w Nowym Sadzie. 1 listopada 2024 roku zawaliła się tam wiata przy dworcu kolejowym i zginęło 16 osób. Protesty studentów przerodziły się w szerszą falę niezadowolenia, a potem w polityczną platformę, czyli Studencką Listę. Obiecywała walkę z korupcją, odpolitycznienie instytucji publicznych i przywrócenie obywatelom praw. W kampanii ruch prowadził Ilija Srdanovic, wykładowca Wydziału Lekarskiego w Nowym Sadzie.
W demonstracjach brali udział m.in. wykładowcy akademiccy, lekarze i pracownicy. Vučić nazywał protestujących „blokaderami” i zarzucał im dążenie do destabilizacji kraju.
Długa droga Vučicia do władzy
Vučić urodził się w Belgradzie w 1970 roku, ukończył tamtejszy wydział prawa. Do polityki wszedł w 1993 roku jako członek ultranacjonalistycznej Serbskiej Partii Radykalnej Vojislava Šešelja. Zapamiętano go z nacjonalistycznej retoryki z lat 90. W 2008 roku wraz z Tomislavem Nikoliciem założył SNS, która miała zbliżyć się do europejskiego głównego nurtu. W 2012 roku partia przejęła władzę, obiecując walkę z korupcją i przestępczością zorganizowaną. Vučić był wicepremierem, od 2014 premierem, a od 2017 prezydentem, w 2022 roku wygrał reelekcję.
Safeta Bisevac, od lat śledząca jego karierę w serbskich mediach, ocenia, że efekty walki z korupcją były skromne, a władza rozszerzała kontrolę nad instytucjami i mediami. Politologiczną diagnozę przedstawia Dusko Radosavljevic: studenci „dali głos słusznemu gniewowi obywateli”, a ostatnia dekada upłynęła pod znakiem systematycznej presji na instytucje społeczne.
Gospodarka i znaczenie dla Europy
Bilans gospodarczy jest niejednoznaczny. Według danych oficjalnych, na które powołuje się agencja Reutera, bezrobocie spadło z 26 do 8–9 proc. Nominalny PKB prawie się potroił i wynosi około 90 mld euro. Roczny napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych wzrósł z około 800 mln euro w 2012 roku do rekordowych 5,2 mld euro w 2024 roku. Powstała też sieć nowoczesnych autostrad. Wyższe pensje nie przełożyły się jednak proporcjonalnie na poziom życia, a koszty życia i dług publiczny pozostają ważnym punktem sporu.
Dla polskiego czytelnika to ważna zmiana u sąsiada Unii Europejskiej. Serbia ma status kraju kandydującego do UE, a Vučić prowadził politykę balansowania między Brukselą, Moskwą i Pekinem, ostatnio także coraz bliższych relacji z Izraelem. Nowa większość może więc wpłynąć na kierunek polityki zagranicznej Belgradu, ale na razie nie wiadomo, jak będzie wyglądał nowy rząd ani jaki kurs obierze. Zmiana władzy w Serbii może też dotyczyć Polski pośrednio, np. przez rozmowy o rozszerzeniu Unii czy sytuację na Bałkanach.
Źródło: Al Jazeera – „Aleksandar Vucic, the Serbian leader brought down by students”
